Zij liepen voorop in de versterking. Eerst om zo snel mogelijk een veilig thuis te kunnen bieden aan hun gezin. Later, toen bleek dat van snelheid geen sprake was, in de hoop de weg gemakkelijker te maken voor de vele Groningers die hen zouden volgen. Bij elke hobbel, iedere kinderziekte in het systeem, waren zij bereid om hun verhaal te doen. Zo hoopten ze van betekenis te zijn voor anderen, opdat wat zij meemaakten niet voor niets was geweest. Als het nest tegen de vlakte gaat is een drieluik over deze moeders in het Groningse aardbevingsgebied.
Sterke vrouwen, zachte moeders
Het zijn stuk voor stuk sterke vrouwen, de moeders die vooropgingen. Zonder idee van waar ze aan begonnen, sprongen ze samen met hun partners in het diepe van wat toen nog vaak een pilottraject genoemd werd. Niet dat ze echt een keuze hadden. Want wat doe je als de schoorsteen waaronder het ledikantje van je eenjarige dochter staat ineens onveilig wordt verklaard? Of wanneer je hoort dat versterken niet de zekerheid biedt, dat jouw gezin bij een zware aardbeving heelhuids naar buiten komt? Daar krijg je op zijn minst slapeloze nachten van. En strijdlust, dat ook. Ze vochten voor de veiligheid van hun kinderen en uiteindelijk werd het een sloop-nieuwbouwtraject. Ingrijpend en allesoverheersend. Hun zorgvuldig gebouwde nest zou tegen de vlakte gaan.
Snel herpakken, schouders eronder en inpakken dan maar. Voor haar partner bleek dit een moeilijke opgave. Dus kwam het, net als het inpakken van schooltassen en vakantiespullen, op háár schouders terecht. “Het zorgde voor frustratie onderling, maar heel eerlijk: ik wilde het ook liever zelf doen. Het voelde zo groot, het moest met zorg gebeuren.”
De dag van de verhuizing brak aan. Daar stond ze dan. Ze maakte voor de laatste keer een rondje door hun thuis, bewust zonder man en kinderen.
“Ik moest zoveel herinneringen achterlaten dat ik er benauwd van werd. Huilend stond ik in de lege kamertjes van de kinderen. Ik werd altijd boos als zij aan het vrolijke behang zaten te frunniken, maar ik heb stiekem toch twee stukjes losgescheurd. Voor later.”
In die kleine dingen zie je de zachtheid van moeders die zich groot proberen te houden, vang je een glimp op van wat het ten diepste betekent om als gezin noodgedwongen je huis te verlaten. “Het was eenzaam om de eerste te zijn. Niemand die snapt hoeveel impact het heeft. Ik kon er met niemand over praten…”
De moeders droegen het alleen – hun mannen geen praters – of zochten professionele ondersteuning. Zo hielden ze alle ballen hoog; hun gezin, carrière, sociale leven én het sloop-nieuwbouwtraject.
Winnen of verliezen
Ze hadden het afgesproken destijds. “Wat er ook gebeurt, ons krijgen ze niet klein. Ons thuis mogen ze slopen, maar ons huwelijk niet.” Onderweg werden eindeloos veel keuzes gemaakt, knopen doorgehakt. Soms samen met de buurt, maar meestal aan de keukentafel over de inrichting van hun eigen woning. Hij is nuchter en praktisch ingesteld, kon daardoor goed meekomen in de bouwtechnische wereld van het sloop-nieuwbouwtraject. Zij liep vast en werd steeds stiller, de omvang en snelheid overspoelden haar. “Ik moet kunnen voelen, ervaren, aanraken om te weten wat ik fijn vind. Een tekening is plat, niet meer dan een stuk papier. Je kunt er niet even samen doorheen lopen, geen sfeer proeven, niet dromen van hoe het wordt…”
Zo’n tien jaar later verhuisden ze terug naar die tekening, een huis dat opnieuw als thuis moest gaan voelen. Ze hebben lang gestreden, zijn beiden moe gestreden. Daar zitten ze dan, ieder in een hoek van hun oude, vertrouwde bank. Samen.
Hij pakt de draad weer op, haast moeiteloos. Zij loopt opnieuw vast, wordt nog stiller. Richt zich naast haar werk vooral op de kinderen. Vastberaden om de schade van al die jaren versterking in te halen met aandacht, uitjes en vakanties. Maar de jaren komen niet terug. Ze probeert zich vast te houden aan de winst, maar voelt zich verloren. En de liefde..?
Als ze naar hem kijkt, ziet ze nog iets van die man van toen. Er wordt gepraat, gewandeld en gezwegen. Over elkaar uit het oog verliezen, verlangens en gemis. Over hoe het was en weer zou kunnen zijn. Er klinken verwijten en vloeien tranen, maar ze zijn vastberaden om er samen uit te komen. Voor elkaar én voor de kinderen. Opdat zij over een tijdje vol vertrouwen kunnen zeggen: “Ons hebben ze niet klein gekregen.”
De draad weer oppakken
Het traject van versterken duurt lang, loopt parallel aan levens waarin ook van alles gebeurt. Het komt er bovenop en voert vaak de boventoon.
“Ik heb alles dat me de afgelopen jaren geraakt heeft in doosjes heel diep in mezelf verstopt. Voor later dacht ik, voor als ik me niet meer groot hoefde te houden. Maar nu is het later en zijn het zoveel doosjes geworden, dat ik er niet meer naar durf te kijken.”
Wanneer je onvoldoende tijd neemt om verdriet te doorleven, loop je vroeg of laat vast. Rouwen is namelijk iets wat je doet – met je lichaam, voelen, denken en handelen – en afwisselt met het aanpassen aan het leven dat ook verdergaat. Het tijdelijk vermijden van verdriet kan een gezonde keuze zijn. Maar een versterkingstraject dat zo’n vijf tot tien jaar duurt, is verre van tijdelijk. Dat er dan rafelranden ontstaan en je jezelf verloren voelt, is haast onvermijdelijk. Welke weggestopte emoties mag ik nog aankijken? Waar zit nog oude pijn die gevoeld wil worden? Wat moet nog ‘afgehecht’ worden om verder te kunnen?
Met het verstrijken van de tijd pakken de moeders langzaam maar zeker de draad van het gewone leven weer op. Sterke vrouwen die, op zoek naar de zin van wat hen is overkomen, graag van betekenis willen zijn voor anderen; voor de gezinnen die nog op de drempel van hun versterkingstraject staan en niet écht weten wat ze kunnen verwachten.
Op het schoolplein – waar zij zich als vooroploper in de versterking vaak eenzaam voelde – geeft één van hen nu advies aan andere ouders. “Neem vooral spulletjes mee om de wisselwoning gezellig te maken. Denk aan kleding in grotere maten van broers of zussen, ze groeien sneller dan je denkt! Oh, en vergeet de Sinterklaas- en kerstversiering niet. Zelfs als je volgens planning ruim voor die tijd terugverhuist. Het kan anders lopen en die decembergezelligheid is zo belangrijk voor de kinderen.”
De vrouwen zien hun dorp meer en meer veranderen nu de versterking op stoom komt. Ook de gemeenschap heeft eronder te lijden. Vrijwilligers haken af nu ze zelf tot hun nek in een traject zitten. Eén van de moeders meldt zich daarom aan voor de avondvierdaagsecommissie, terwijl een ander zich stort op de jaarlijkse buurtbarbecue. “Dat zou ik vroeger nooit gedaan hebben, maar nu deze activiteiten voor de kinderen op het spel staan, stop ik er met alle liefde mijn vrije tijd in.”
Ze zijn weer in hun element, de sprankeling is terug van weggeweest. Niet vergeten of verdringen, maar anders leren vastpakken. Het is hen gelukt. Wat zij meemaakten is niet voor niets geweest. Ze liepen voorop en lopen wéér voorop. Door dicht bij huis het verschil te maken.
Sanne van Neijenhof
Dit verhaal is eerder verschenen in de eerste editie (2025) van Voegwerk. Verhalen over begeleiding, zingeving en ethiek. Een uitgave van Geestelijke Verzorging Aardbevingsgebied Groningen.
